Η έκθεση Cycladic Nexus, A Journey of Connections Across Time: Skarkos που οργανώνει η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων σε συνδιοργάνωση με την ΑΜΚΕ FIGMENT στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ίου εγκαινιάστηκε το περασμένο Σάββατο (28/6). Έργα σύγχρονης τέχνης ανοίγουν έναν δημιουργικό διάλογο με τα εκθέματα του Μουσείου -μία ενθαρρυντική ένδειξη πως κάτι φαίνεται να αλλάζει στο πώς το ΥΠΠΟ αντιμετωπίζει τον διάλογο της αρχαίας μας κληρονομιάς με τη σύγχρονη τέχνη. 

Μία πλειάδα από διαλεκτούς σύγχρονους Έλληνες καλλιτέχνες, που καλλιεργούν όλα τα είδη της εικαστικής έκφρασης, πλησιάζουν τα ευρήματα από τον προϊστορικό οικισμό του Σκάρκου, που εκτίθενται στο Μουσείο της Ίου και αποκαλύπτουν το πόσο διαιώνια είναι η εκφραστικότητα της τέχνης και κυρίως πόση μεγάλη σχέση έχει με την καθημερινότητα του ανθρώπου και με τον τρόπο που η θέασή της και κυρίως η βίωσή της ανοίγουν νέες διανοητικές κι αισθητικές κατευθυντήριες στις ανθρώπινες αισθήσεις και τον νου για να αντιμετωπίζουν τον κόσμο και να διαπλάθουν τη συνείδησή τους.

Η ιδιαιτερότητα που βγαίνει μέσα από την έκθεση, που συνδιοργανώνουν η αρχαιολόγος Ευγενία Ίσκου και η ιστορικός τέχνης Ναταλία Μιτσιώνη, είναι πως οι καλλιτέχνες, ανεξάρτητα από το είδος έκφρασης που επιλέγουν (ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, κέντημα και ψηφιακές εκτυπώσεις) κατορθώνουν να αναδείξουν μία θεμελιώδη κατηγορία της τέχνης, που από αρχαιοτάτων χρόνων αποτελεί την κατηγοριακή και κατηγορηματική απαίτησή της. Την contemplatio, τον αναστοχασμό, την εσωτερική τούτη ενόραση που είτε ως άδολος στοχασμός, είτε ως διανοητική κι εσωτερική προθεσιακότητα, συγκροτεί το αισθητικό φαινόμενο και την απόλαυση, αλλά και τη συμβολική δύναμη της Τέχνης.

Κατηγορία που όμως συχνά λησμονούμε στις μέρες μας, ένεκα των βαρύγδουπων αποφθεγμάτων και της pop αισθητικής των σύγχρονων ρευμάτων, που αναπόφευκτα ρέπουν προς την επιτήδευση και την επικαιρότητα. Απεναντίας, η υπερχρονική contemplatio κι η αισθητική εμπειρία υπερβαίνουν τα πάντα και σπρώχνουν το υποκείμενο σε μία ριζική αίσθηση και βίωση του όλου.

Στην έκθεση της Ίου συγκροτείται μία ανέλπιστη δυναμική ανάμεσα στα εκθέματα των αρχαίων και τις σύγχρονες εικαστικές επεμβάσεις. Ο οικισμός του Σκάρκου στην Ίο αποτελεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες μαρτυρίες της Πρωτοκυκλαδικής περιόδου, που αναπτύχθηκε την περίοδο 2.700-2.400/2.300π.Χ. Αποκαλύπτει στον επισκέπτη τις απαρχές της κοινωνικής συγκρότησης και την πρωταυγή των συνθηκών που εξελικτικά καθόρισαν το ανθρώπινο είδος και την καθημερινότητα του βίου του, μέσα από νέες τεχνολογίες, συστήματα επιβίωσης και κοινωνικές δομές. Δομές και ταυτοτικά στοιχεία, αλλά και θεσμούς, που στις εποχές εκείνες αποκρυσταλλώνονταν μέσα από την τέχνη και την καθαρά συμβολική και κοινωνική της αποστολή. Αλλά παράλληλα και τη σχέση του τότε ανθρώπου με τη Φύση, τη μυστικοπαθή έλξη που του ασκούσε και την προσπάθεια απόδοσης (αλλά και δαμασμού) των αβυθομέτρητων δυνάμεών της.

Πάνω στην contemplatio ακριβώς πάνω σε όλες τούτες τις σχέσεις, κοινωνικές, συμβολικές και έκστασης μπροστά στο μεγαλείο της Φύσης, αναμετρώνται με τους αρχαίους προγόνους τους οι Γιώργος Αλεξανδρίδης, Οδυσσέας Γλύκας, Αντιγόνη Καββαθά, Σταύρος Κάσσης, Θάνος Μακρής, Κωνσταντίνος Μάσσος, Βαρβάρα Μαυρακάκη, Αντώνιος Παναγόπουλος, Περικλής Πραβήτας, Ιφιγένεια Σδούκου, Μίλτος Σκούρας και Νίκος Τρανός, με τρόπο πρωτότυπο και ταιριαστό με τον χώρο της έκθεσης. Με έργα που αναζητούν το ανθρώπινο ίχνος -παρουσία ή απουσία, διαδρομή ή τραύμα-, θέτουν ερωτήματα για τη συλλογικότητα και την ιστορική συνείδηση.

Μέσα από την έκθεση, που συγκορμίζει το Μη-Ον της προϊστορικής κοινωνίας με τη σημερινή εικαστική προσπάθεια αναβίωσης ενός συνόλου, επιβεβαιώνεται τούτη η βασική υπαρξιακή συνθήκη της ανθρώπινης υπόστασης:  ως σύνθεσης της  ύπαρξης (χώρου και χρόνου) με την οντικότητα (που χαρακτηρίζεται από την ανεξαρτησία από τη συνείδηση). Ο διάλογος του χαμένου στα βάθη των χιλιετηρίδων προϊστορικού με την επίκαιρη έκφραση, επικυρώνει την υποστασιακή συνθήκη που ο Χάιντεγγερ την αποτύπωνε στη σχέση πως η ύπαρξη είναι ένα διάλλειμα μέσα στο Μη-Ον, από αυτό προερχόμαστε και σ’ αυτό καταλήγουμε. Μόνο η τέχνη απομένει ως αδιάψευστο τεκμήριο της ζωής και της δημιουργικής πορείας των ανθρώπων και των κοινωνιών κι είναι εκείνη που ουσιαστικά ενώνει το παρόν με το παρελθόν κι οραματίζεται ένα μέλλον.

Όπως σημειώνουν κι οι  επιμελήτριες της έκθεσης  Ευγενία Ίσκου και Ναταλία:

Η έκθεση δεν αποτελεί απλώς μια αναφορά στην πολιτισμική συνέχεια. Είναι μια εικαστική πρόταση που αντιλαμβάνεται την ιστορία όχι ως αρχείο, αλλά ως δυναμική τοπογραφία· ως πεδίο νοήματος που μας αφορά άμεσα. Στη συνάντηση του αρχαίου με το σύγχρονο, ο θεατής προσκαλείται να στοχαστεί πάνω στις έννοιες της μετακίνησης, της μετάβασης, της ανταλλαγής και της συλλογικότητας, όχι ως αφηρημένες έννοιες, αλλά ως θεμελιώδη βιώματα, κοινά στον Πρωτοκυκλαδικό κάτοικο και στον σύγχρονο άνθρωπο.

Η ευαίσθητη τούτη έκθεση αποδεικνύει ως γεγονός αναντίρρητο πως το άνοιγμα των αρχαιολογικών χώρων στα σύγχρονα έργα φέρνει το κοινό αντιμέτωπο με μία διαλεκτική αντίληψη όχι απλά της μορφής, αλλά των απέθαντων αξιών και της συγκίνησης που η τέχνη, σε όποιο είδος της και επίκαιρη φόρμα, μπορεί και ξυπνά στις ανθρώπινες αισθήσεις και το πνεύμα και συνεγείρει ευεργετικά και παιδαγωγικά (με την ευρεία έννοια) τη συνείδηση του ανθρώπου. Και μακάρι να συνεχισθούν ακόμη περισσότερες πρωτοβουλίες του είδους.

—–

^{Πληροφορίες για την έκθεση}

^{Cycladic Nexus – A Journey of Connections Across Time: Skarkos
Εγκαίνια: Σάββατο 28 Ιουνίου 2025, 19:00, Διάρκεια έκθεσης: 28 Ιουνίου-31 Οκτωβρίου 2025
Ώρες λειτουργίας:  Τετάρτη-Δευτέρα: 8:30 π.μ.–3:30 μ.μ. Τρίτη Κλειστά
Είσοδος: Ισχύει το εισιτήριο του Αρχαιολογικού Μουσείου Ίου}