Με την κινητοποίηση «Ας Μπλοκάρουμε τα Πάντα» σε πλήρη εξέλιξη στη Γαλλία με εντυπωσιακά αποτελέσματα και συμμετοχή, οι πολίτες στη διαμαρτυρία τους ενάντια στον κυνικό και αδιόρθωτο, παρά τα διαδοχικά χαστούκια, βολονταρισμό του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, χρησιμοποιούν όλα τα όπλα που έχουν στη διάθεσή τους. Πέρα από την παρακίνηση σε όλους να μείνουν σπίτια τους, τις απεργίες, τις καταλήψεις δρόμων και δημόσιων χώρων, στο επίκεντρο της κινητοποίησης βρίσκονται και οι τράπεζες.
Οι κινητήριες δυνάμεις του «Bloquons Tout», που ξεκίνησε την περασμένη Τετάρτη, 10 Σεπτεμβρίου, ζητούν από τους πολίτες να μην κάνουν χρήση των τραπεζικών καρτών τους για έναν μήνα. Καθώς οι τράπεζες έχουν επιβάλει αυθαίρετα αυξήσεις 3% στις κρατήσεις για λογαριασμούς, κάρτες κι άλλες υπηρεσίες, οι αγορές με μετρητά θα έχει άμεσο αντίκτυπο στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της χώρας.
«Το να μην πληρώνουμε πλέον με κάρτα σημαίνει ότι παίρνουμε πίσω την εξουσία», διακηρύσσει μια σελίδα στο Facebook με τίτλο Operations Speciales (Ειδικές επιχειρήσεις), την οποία ακολουθούν περισσότεροι από 117.000 χρήστες. Προκειμένου να έχει αποτέλεσμα η κινητοποίηση αυτή, η σελίδα συνιστά στους πελάτες των τραπεζών να κάνουν ανάληψη μεγάλων χρηματικών ποσών πριν από την κινητοποίηση της Τετάρτης. Μάλιστα, πολλοί ιδιοκτήτες εστιατορίων έρχονται να στηρίξουν τούτην την ιδέα, ανακοίνωσαν πως θα γίνεται έκπτωση 10% για όσους πελάτες θελήσουν να πληρώσουν τον λογαριασμό με μετρητά.
Πρωταρχικός στόχος για τη στοχοποίηση των τραπεζικών καρτών είναι η αποσύνδεση του κατόχου από το τραπεζικό σύστημα και την ιχνηλασιμότητα των συναλλαγών. «Πείτε όχι στην παρακολούθηση, τα τραπεζικά τέλη, την ψηφιακή επιτήρηση», τονίζεται στο σύνθημα που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε μία κοινωνία, που η πολιτική και η οικονομική διαχείριση και οι ελίτ έχουν εκτοξεύσει το ressentiment (κυρίως προς όφελος της ακροδεξιάς, όπως αποδεικνύεται και από το περιεχόμενο των αναρτήσεων στην παρούσα κινητοποίηση) δεν είναι λίγοι εκείνοι, που βλέπουν στην τακτική αυτή, των μαζικών και σχεδόν ταυτόχρονων αναλήψεων, την ευκαιρία για να στραγγίξουν τις μισητές τράπεζες από διαθέσιμα κεφάλαια.
Φυσικά, ο κύριος σκοπός, που εντάσσεται και πλήρως στις διεκδικήσεις του «Ας Μπλοκάρουμε» είναι να σταματήσουν οι τράπεζες να χρεώνουν τα τέλη στις συναλλαγές. Αυτά τα τέλη ανέρχονται κατά μέσο όρο στο 0,5% του ποσού κάθε συναλλαγής και μπορούν να αυξηθούν για τις διαδικτυακές αγορές, οι οποίες θεωρούνται πιο επικίνδυνες. Σε ένα πλαίσιο, όπου οι πληρωμές με τραπεζικές κάρτες ξεπέρασαν τις πληρωμές με μετρητά για πρώτη φορά το 2024, τα τέλη αντιπροσωπεύουν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι για τα τραπεζικά κέρδη. Όπως υποστηρίζουν οι εμψυχωτές της κινητοποίησης, εάν έστω και 10 εκατομμύρια Γάλλοι σταματήσουν να χρησιμοποιούν τις τραπεζικές τους κάρτες για ένα μήνα, κάπου «15 δισεκατομμύρια ευρώ θα μπορούσαν να εκτραπούν από το σύστημα» και θα χαθούν για τις τράπεζες άλλα «6 δισεκατομμύρια ευρώ» σε προμήθειες.
Αλλά δεν είναι η πρώτη φορά που έχουν διατυπωθεί, από πολλές πηγές, εκκλήσεις για μέτρα αντίστασης στις αυθαίρετες πρακτικές που εφαρμόζει το τραπεζικό σύστημα. Το 2010, ο πρώην ποδοσφαιρικός αστέρας και γνωστός για τις ακτιβιστικές και προοδευτικές του απόψεις, Έρικ Καντόνα, είχε καλέσει τους Γάλλους σε μαζικές αναλήψεις με στόχο τη δημιουργία ενός «bank run». Ενώ στην αρχή αρκετές χιλιάδες των ΜΚΔ είχαν ανταποκριθεί στο κάλεσμα, η κινητοποίηση τούτη γρήγορα έχασε τη δυναμική του, καθώς κι ο ίδιος ο Καντόνα δεν αντιστάθηκε και… κατέφυγε σε τραπεζικές συναλλαγές!
Τον Ιανουάριο του 2019, η ιδέα αυτή επέστρεψε στο προσκήνιο, μέσω των ΜΚΔ, στο πλαίσιο της διαμαρτυρίας των «Κίτρινων Γιλέκων», το οποίο πρότεινε τη μαζική αποστράγγιση των τραπεζών από χρήματα σε μια ενέργεια που ονομάστηκε «δημοψήφισμα των φοροεισπρακτόρων»(référendum des percepteurs).
Όμως, μπορεί ν’ αποτελέσει στ’ αλήθεια η κινητοποίηση αυτή ένα βαρύ κτύπημα για τις τράπεζες, τι επιπτώσεις μπορεί να έχει η μαζική ανάληψη και η αποφυγή χρήσης της τραπεζικής κάρτας;
Πρώτον, όσον αφορά την ιχνηλασιμότητα, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι οι πληρωμές με μετρητά δεν γίνονται εξ ολοκλήρου τη απουσία των τραπεζών, καθώς οι αναλήψεις διέρχονται μέσω αυτών και των μηχανημάτων ανάληψης. Το σύστημα έχει προβλέψει την καταβολή μισθών σε τραπεζικούς λογαριασμούς, ώστε από την πηγή να ιχνηλατούνται τα έσοδα, ενώ κι οι αναλήψεις -στις οποίες ποτέ δεν μπορείς να πάρεις όλο το ποσόν, αλλά τμηματικά- υπόκεινται σε τέλη. Άρα είναι απίθανο αυτές οι αναλήψεις να οδηγήσουν σε αποσταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος. Όπως εξηγούν τραπεζικά στελέχη στο France 3 Régions «το σύστημα δεν πρόκειται να καταρρεύσει σε περίπτωση μαζικών αναλήψεων», παρά μόνον εάν υπάρξει ανάληψη πολλών χιλιάδων ευρώ ανά χρήστη από τα ΑΤΜ.
Όσον αφορά την απώλεια εσόδων για τις τράπεζες, το πιθανότερο είναι πως δεν θα φτάσει στο επίπεδο που ελπίζουν οι υποστηρικτές του κινήματος, ακόμη και αν υπάρξει ευρεία ανταπόκριση. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Παρατηρητηρίου Ασφάλειας Πληρωμών της Τράπεζας της Γαλλίας, οι Γάλλοι δαπάνησαν 806 δισεκατομμύρια ευρώ μέσα από τις τραπεζικές κάρτες τους το 2023. Αυτό αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε 67,2 δισεκατομμύρια ευρώ το μήνα.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, η εφημερίδα Le Figaro εκτιμά ότι εάν 10 εκατομμύρια άνθρωποι σταματούσαν να χρησιμοποιούν τις τραπεζικές τους κάρτες για ένα μήνα, αυτό θα αντιστοιχούσε σε δαπάνες 12,3 δισεκ. εκτός ελέγχου των τραπεζών. Συνεπώς, θα έχει μικρότερες συνέπειες από αυτές που ισχυρίζονται οι υποστηρικτές της κινητοποίησης «χωρίς πιστωτικές κάρτες της 10ης Σεπτεμβρίου». Η διαφορά ανάμεσα στα πραγματικά και τα εκτιμώμενα αποτελέσματα που μπορεί να έχει η κινητοποίηση είναι πολύ μεγαλύτερο όσον αφορά τις τραπεζικές προμήθειες που θα χάσουν τα ιδρύματα αυτά. Εάν ληφθεί ως μέσος όρος το 0,5%, η απώλεια για τις τράπεζες θα προσέγγιζε μόλις τα 60 εκατ. ευρώ, όπως επισημαίνει η Le Figaro.
Εντούτοις, οι τράπεζες δεν ζουν μόνο από προμήθειες. Μια τέτοια ενέργεια για μη χρήση των τραπεζικών καρτών είναι μία ναΐφ διαμαρτυρία, που ναι μεν θα πλήξει την κερδοφορία, αλλά δεν πρόκειται να κλυδωνίσει, πολύ περισσότερο δε να αποσταθεροποιήσει το τραπεζικό σύστημα. Το ίδιο το σύστημα, έχοντας ρυθμίσει την καθημερινότητα και τις συναλλαγές να συγκεντρώνονται σε αυτό και τους αυθαίρετους και κερδοσκοπικούς κανόνες του, είναι δύσκολο να ταραχθεί από τέτοιες, αποσπασματικές και σπασμωδικές, ενέργειες. Κάτι τέτοιο, μόνον έναν συμβολικό χαρακτήρα θα μπορούσε να έχει, αποδεικνύοντας τη δύναμη που θα μπορούσε να έχει μία ταυτόχρονη, μαζική και αποφασισμένη λαϊκή εξέγερση.
