Η τάση του ιστορικού αναθεωρητισμού και της νεο-αποικιακής αντίληψης δεν είναι μία μεμονωμένη πολιτική θέση, που ανά περίσταση εκφράζεται από κάποια εκκεντρική προσωπικότητα, όπως πχ ο Ντόναλντ Τραμπ στις ανιστόρητες δηλώσεις του για το Ιράν, την καταστροφή του ή τις μεσσιανικές απόψεις του για τις ΗΠΑ. Και η ίδια η Ε.Ε. με τον ιστορικό αναθεωρητισμό της απέναντι στη Ρωσία (και τη συμβολή της ΕΣΣΔ στην απελευθέρωση της Ευρώπης από τον Ναζιφασισμό), το ξέπλυμα και δοξολογία μάλιστα του φασιστικού παρελθόντος πολλών χωρών (βλέπε Ουκρανία, Κροατία κλπ), για να μην μιλήσουμε για την αποθέωση της Χάγκανα, του Στερν από τους σιωνιστές, αποτελούν απτά παραδείγματα του πώς η ανασκευασμένη ιστορία χρησιμοποιείται για να σφυρηλατηθεί μία νεο-σουπρεματιστική αντίληψη του «ανεπτυγμένου» (οικονομικά και στρατηγικά) κόσμου, απέναντι στους ‘δορυφόρους’ του, υποδεέστερα κράτη και λαούς που δέχθηκαν και συνεχίζουν και δέχονται την «εκπολιτιστική» τερατουργία (με την τεχνολογία, την οικονομική και πολιτιστική υποδούλωση και τα όπλα) των κυρίαρχων δυνάμεων.
Σε τούτο το πλαίσιο και η πρόσφατη επίσκεψη της Περιφερειάρχη της Μαδρίτης Ισαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, στο Μεξικό δεν εξελίχθηκε σε μια καθιερωμένη και απλή διπλωματική αποστολή, αλλά όπως αποδείχθηκε ήταν μία συντονισμένη και συνειδητή πράξη ιστορικού αναθεωρητισμού. Γιατί η Αγιούσο, τούτη η αμφιλεγόμενη και ανατέλλουσα ηγετική μορφή κι επικεφαλής στη σκληρή δεξιά πτέρυγα του Λαϊκού Κόμματος (PP), επέλεξε να πρωταγωνιστήσει και να προκαλέσει διχόνοια σε εκδήλωση για την αποθέωση του αιμοσταγούς «κονκισταδόρ» Ερνάν Κορτές (ας θυμηθούμε το έξοχο τραγούδι του Νιλ Γιανγκ Cortes the Killer), που οργάνωσαν επίσης υπερσυντηρητικοί κύκλοι στο Μεξικό και ν’ αναφερθεί στην «εκπολιτιστική» συμβολή του μέσω της «επιμιξίας» των αυτοχθόνων με το κυρίαρχο ισπανικό πνεύμα.
Η παρουσία της Αγιούσο και κυρίως τα λόγια της, που ήταν ένας ύμνος στην ισπανική αποικιοκρατία και τα έργα της, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις τόσο στο Μεξικό όσο και στην ίδια την Ισπανία. Η Αγιούσο δεν έμεινε μόνο σε τούτη την πρόκληση όσο διήρκεσε η επίσκεψή της στο Μεξικό: σε ομιλία της σε Πανεπιστήμιο, προκλητικά αναφερόμενη στην προοδευτική πρόεδρο της χώρας Κλαούντια Σέινμπαουμ και στη σοσιαλιστική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ, η Περιφερειάρχης χαρακτήρισε τις δύο χώρες «παραδείγματα για το πώς πεθαίνει η δημοκρατία» (όπως την εννοεί εκείνη κι ο μέντοράς της Ντόναλντ Τραμπ).
Το θεόσταλτο έργο του Ερνάν Κορτές και η «ευλογία» της επιμιξίας
Στο επίκεντρο όμως των επικρίσεων εναντίον της Αγιούσο βρέθηκε η εξύμνηση του Ερνάν Κορτές και της Ισαβέλλας της Καθολικής. Η Αγιούσο, παραλείποντας να αναφερθεί στις μαζικές γενοκτονίες των αυτοχθόνων και τη λεηλασία της περιοχής και του πολιτισμού του, χαρακτήρισε τον Κορτές ως μια μορφή που έφερε τον πολιτισμό και την ελευθερία στους λαούς της Αμερικής.
Αντί να αναφερθεί στην αποικιακή βία των προγόνων της (για την οποία ο πρώην πρόεδρος Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ είχε ζητήσει από τη Μαδρίτη να ζητήσει συγγνώμη) και για το αμείλικτο και τυραννικό φεουδαρχικό καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε και τυραννούσε τον ντόπιο πληθυσμό μέχρι την ανεξαρτησία της χώρας (αλλά κι ύστερα κι απ’ αυτήν), η Αγιούσο προτίμησε να μιλήσει για τους «πέντε αιώνες επιμιξίας». Αποσιωπώντας τον πολιτισμό των Αζτέκων, παρουσίασε την ισπανική παρουσία στο Μεξικό ως μία θεόσταλτη αποστολή κι ένα ειρηνικό και δημιουργικό συναπάντημα πολιτισμών, που χάρις στη «σταυροφορία» έφερε τον χριστιανισμό και τον πολιτισμό στους «βάρβαρους» ινδιάνους.
Η Αγιούσο, με τις δηλώσεις του πήρε αποστάσεις από τα λόγια του Βασιλιά, ο οποίος ενώπιον του πρεσβευτή του Μεξικού στην Ισπανία, παραδέχθηκε ότι κατά την κατάκτηση της Αμερικής «υπήρξαν πολλές ωμότητες». «Καταχρήσεις ήταν εκείνες που διαπράττονταν ήδη κατά του ίδιου του αυτόχθονος πληθυσμού από τους πληθυσμούς των Αζτέκων και των Μάγια, οι οποίοι θεωρούσαν τις θυσίες μέρος των τελετουργιών τους», δήλωσε η Αγιούσο σε συνέντευξή της στο OK Diario, προσθέτοντας πως «φθάσαμε εμείς με τον σταυρό και επιβάλαμε μια νέα τάξη πραγμάτων και, κυρίως, έναν τρόπο κατανόησης ότι η ζωή είναι ιερή και ότι έπρεπε να εκπολιτίσουμε και να μεταφέρουμε στον νέο κόσμο έναν διαφορετικό τρόπο ζωής. Είναι κάτι για το οποίο είμαι πολύ περήφανη και το οποίο πάντα υπερασπιζόμουν».
Η περιφερειάρχης της Μαδρίτης βρήκε επίσης την ευκαιρία για να καταγγείλει την όποια κριτική προς το αποικιακό παρελθόν, χαρακτηρίζοντάς το ως προσπάθεια μίας «ιδεολογικής ακύρωσης» και τμήμα του γενικευμένου «ψευδούς μαύρου θρύλου» που στοχεύει στην αποδόμηση της πολιτισμικής συμβολής και του ίδιου του κύρους Ισπανίας, στα πρότυπα των σουπρεματιστών ομοϊδεατών της.
«Η επιμιξία είναι το μήνυμα της ελπίδας και της χαράς. Απέναντι στον λόγο του μίσους, που διχάζει, εμείς που βλέπουμε τη ζωή γύρω από αυτές τις συμμαχίες πρέπει να αναζητήσουμε τρόπους για να μπορούμε να μιλάμε ελεύθερα», δήλωσε η Αγιούσο από το Frontón México, έναν χώρο ιδιαίτερα συμβολικό για τους υποστηρικτές του υπερσυντηρητικού κόμματος PAN, καθώς εκεί ιδρύθηκε το μεξικανικό κόμμα: «Είθε κάποια μέρα, το συντομότερο δυνατό, να γίνονται πολλές περισσότερες εκδηλώσεις σαν κι αυτή σε κάθε γωνιά της Ισπανίας και του Μεξικού, οι οποίες δεν θα πρέπει ποτέ να αλλάζουν τοποθεσία».
Junto a la vivienda, yo diría que Hernán Cortés está entre las mayores preocupaciones de los madrileños. https://t.co/kIkWPtOITs
— Lucía Taboada (@TaboadaLucia) May 5, 2026
Είθε η ελευθερία να μην ζητήσει ποτέ συγγνώμη επειδή είναι ελευθερία», πρόσθεσε, αναφερόμενη στην ακύρωση της θρησκευτικής τελετής που ήταν προγραμματισμένη στον καθεδρικό ναό της πρωτεύουσας και η οποία θα λειτουργούσε ως προθέρμανση για τη συνάντηση στο θέατρο, καθώς η αρχιεπισκοπή της Πόλης του Μεξικού πήρε αποστάσεις από την εκδήλωση.
Βέβαια και στο παρελθόν η Αγιούσο είχε αναφερθεί υποτιμητικά για το Μεξικό: παλιότερα είχε αναφερθεί στον «αυτοχθονισμό ως νέο κομμουνισμό» μάλιστα στις αναρτήσεις της γράφει το όνομα της χώρας Méjico, σύμφωνα με τη γραμματική απόδοση της προφοράς του στα καστιλιάνικα και όχι με την επίσημη γραφή του (México). Όπως επίσης έχει χαρακτηρίσει τη χώρα ως «ναρκο-κράτος» (narcoestado) και συγκρίνει την κυβέρνηση της Σέινμπαουμ ως «δικτατορία στα πρότυπα της Κούβας και της Βενεζουέλας». Θυμίζοντας τα εύσημα που διαρκώς αποδίδει στην αντι-καθεστωτική Κορίνα Ματσάδο, που επιζητεί – παρά τον πάγο που της έχει βάλει ο Τραμπ – να αναλάβει την εξουσία στο Καράκας.
Αντιδράσεις στο Μεξικό: «Προορισμένοι για την ήττα οι απολογιστές του Κορτές»
Η απάντηση από το Μεξικό ήταν άμεση και αιχμηρή, αντικατοπτρίζοντας το βαθύ χάσμα στην αντίληψη της ιστορίας ανάμεσα στους επιγόνους των αποικιοκρατών και τις πρώην κτήσεις τους. Η πρόεδρος του Μεξικού της απάντησε σκληρά, δηλώνοντας ότι εκείνοι που επιμένουν να εξυμνούν την αποικιοκρατία και την καταπίεση είναι «προορισμένοι για την ιστορική ήττα».
Παράλληλα, επίσκεψη και οι δηλώσεις της Αγιούσο χαρακτηρίστηκαν από πολλούς Μεξικανούς ως «νεο-ιμπεριαλιστική πρόκληση» και ασέβεια προς την ιστορική μνήμη των ιθαγενών λαών. Ενώ το ίδιο το κόμμα της Σέινμπαουμ ανοικτά χαρακτήρισε την Αγιούσο «σούπερ φασίστρια», που ήλθε με μία «ταξική και ρατσιστική ατζέντα».
Παράλληλα, οργανώσεις αντιφαστικές και αυτοχθόνων διοργάνωσαν ογκώδεις διαδηλώσεις την περασμένη Δευτέρα, ζητώντας να ακυρωθεί η εκδήλωση με την Αγιούσο. Εκείνο που επιτεύχθηκε ήταν να αλλάξει η ώρα διεξαγωγής του.
Η απάντηση των Πανεπιστημιακών για την αλήθεια των δεδομένων
Ασχολίαστες δεν άφησαν τις δηλώσεις της Αγιούσο ούτε κι οι ιστορικοί και πανεπιστημιακοί κύκλοι. Πολλοί ακαδημαϊκοί επέκριναν την Αγιούσο για μια υπεραπλουστευμένη και ιδεολογικά φορτισμένη ανάγνωση της ιστορίας. Τόνισαν ότι η «επιμιξία» δεν ήταν ένα ρομαντικό γεγονός, αλλά προϊόν βίας, δουλείας και εξαναγκασμού.
Επίσης οι ιστορικοί υπενθυμίζουν ότι η πτώση της Τενοτστιτλάν σήμανε την καταστροφή ενός ολόκληρου πολιτισμού και τον θάνατο εκατομμυρίων ανθρώπων από πολέμους και ασθένειες.
Παράλληλα επέκριναν τη σαφή πρόθεσή της να επαναφέρει την Hispanidad, όχι πλέον ως έναν πολιτιστικό δεσμό ανάμεσα σε ισότιμες κουτούρες, που ενδεχομένως συνδέονται με μία κοινή γλωσσική παράδοση, αλλά πρωτίστως ως ένα μονομερές και κυρίως μισαλλόδοξο και νεο-αποικιακό πολιτικό εργαλείο. Γιατί ακριβώς η ρητορεία περί της Hispanidad στοχεύει ακριβώς στην αναβίωση ενός αισθήματος εθνικής υπερηφάνειας. Είναι μία προσπάθεια απενοχοποίησης ενός ανελεύθερου παρελθόντος, στο οποίο πολλοί συντηρητικοί κύκλοι αποδύονται στην Ισπανία, η οποία απενοχοποίηση αφ’ ενός βασίζεται στην αυτοκρατορική δόξα και κατακτήσεις κι αφ’ ετέρου στη νοσταλγία της φρανκικής περιόδου – όπου η καστιλιάνικη κουλτούρα (και γλώσσα) ήταν δεσπόζουσα και ταυτιζόταν με την Ισπανικότητα tout court.
Αυτό ακριβώς το γεγονός έχει οδηγήσει πολλούς αναλυτές να επισημάνουν ότι οι δηλώσεις αυτές της Αγιούσο, κατά κύριο λόγο απευθύνονται στο συντηρητικό εκλογικό σώμα της Ισπανίας και το προσωπικό της ακροατήριο, το οποίο νιώθει απειλούμενο από τις σύγχρονες πολυπολιτισμικές και αντι-αποικιακές τάσεις. Οι ανιστορικές δηλώσεις της Αγιούσο εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο συζήτησης και μία σύγκρουση μπροστά στην προσπάθεια για την επαν-αποαποικιοποίηση της γνώσης και της μνήμης.
Η θεωρία ότι ο αποικισμός «εκπολιτίζει» είναι ένας κλασικός ιμπεριαλιστικός μύθος που χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει την εκμετάλλευση. Μόνο που η Αγιούσο, που ορισμένως αγνοεί ή έχει μόνο επιλεκτική αντίληψη για την Ιστορία, παραλείπει το δεδομένο ότι τούτην την εκπολιτιστική πτυχή της κατάκτησης της Ισπανίας, της «βελτίωσης της ζωής των ηττημένων (…) και την προώθηση του Διαφωτισμού» είχε επικαλεστεί κι η Ναπολεόντεια Γαλλία: ο στρατάρχης Murat, ο κατοπινός σφαγέας της 2ας-3ης Μαΐου 1808, έγραφε στον Ναπολέοντα πως «η μεγαλειότης σας αναμένεται ως Μεσσίας». Κατά μία έννοια και η ίδια η Ισπανία υπήρξε ένα κατακτημένο κράτος, μία αποικία «βαρβάρων» που ένα άλλο έθνος ήλθε να το υποδουλώσει και να του μεταλαμπαδεύσει τα «διαφωτιστικά» ιδεώδη.
Εξυμνώντας τον Κορτές και τη συνονόματή της Ισαβέλλα την Καθολική, η Αγιούσο επέδειξε για άλλη μια φορά πόσο ζωντανή και διχαστική παραμένει η αντίληψη των αυτόκλητων ‘κυρίαρχων’ για το αποικιακό παρελθόν του. Ενώ η ίδια επικαλείται την ενότητα της κουλτούρας μεταξύ υποτελών και αποικιοκρατών μέσω της επιμιξίας, οι πράξεις της φαίνεται να δημιουργούν περισσότερη δυσαρμονία και διχασμό, υπονομεύοντας τη δυνατότητα για έναν ειλικρινή και ισότιμο διάλογο μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Η θαρραλέα στάση της κυβέρνησης του Μεξικού συμπυκνώνει την παγκόσμια κίνηση των πρώην αποικιών να διεκδικήσουν την ιστορία τους και να απαιτήσουν την αναγνώριση των εγκλημάτων του παρελθόντος.
