Αν ζεις στη Δύση και δεν ανήκεις σε κάποια από τις «ομάδες υψηλού κινδύνου», έχεις ένα καλό εισόδημα, τρέφεσαι καλά, έχεις πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και νοσήσεις από τον ιό HIV που προκαλεί το AIDS, με τις σύγχρονες αντιρετροϊκές θεραπείες το πιθανότερο είναι να συνεχίσεις να κάνεις τα περισσότερα πράγματα που συνήθιζες να κάνεις, όπως το να δουλεύεις, να έχεις σεξουαλικές επαφές, να συνάπτεις σχέσεις, να διασκεδάζεις, να μεγαλώνεις παιδιά, να τάσσεσαι υπέρ της σωστής πλευράς της ιστορίας όποια κι αν είναι αυτή για σένα, να γράφεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ύμνους για την Woke agenda ή να εξαπολύεις μύδρους εναντίον της. Θα τα κάνεις όλα αυτά και πολλά περισσότερα με μια επιφύλαξη ασφαλώς η οποία δεν είναι μάλλον αρκετή για να σου στερήσει να ζεις την ζωή σου κανονικά, όπως τη θέλεις.
Μπορεί πάλι, να προσβληθείς από τον ιό και να μην εκδηλώσεις ποτέ κάποια συμπτώματα και να συνεχίσεις να κάνεις ό,τι έκανες χωρίς την παραμικρή υποψία, γιατί το ανοσοποιητικό σου σύστημα είναι αρκετά ισχυρό ή γιατί απλά έτυχε να μην εκδηλώσεις συμπτώματα. Και να έχεις σεξουαλικές επαφές με ή χωρίς προφύλαξη, να τον μεταδίδεις αμέριμνα, να κάνεις όνειρα για το μέλλον, να αγωνιάς για το αν θα είσαι καλά στα γεράματά σου, αν τα παιδιά σου θα έχουν καλή ζωή, αν η Οικονομία θα γίνει ακόμα χειρότερα, αν θα έχουμε πυρηνικό όλεθρο, αν η Γη είναι επίπεδη ή αν κάποιοι τροποποιούν τα καιρικά φαινόμενα.
Αν ασπάζεσαι την ετεροκανονικότητα, ίσως και να φρίττεις με τη «δικτατορία που επιβάλλουν παγκοσμίως οι ομοφυλόφιλοι». Κι ας κάνεις σεξ χωρίς προφύλαξη τόσο με γυναίκες όσο και με άλλους άντρες. Αν, αντιθέτως, έχεις ομοφυλοφιλικές προτιμήσεις μπορεί να ανήκεις σε εκείνη την κατηγορία ανθρώπων που με πάθος θα αγωνιστούν για την ορατότητα και την πτώση της πατριαρχίας, αλλά την ίδια στιγμή να κάνεις σεξ χωρίς προφύλαξη. Από επιλογή δική σου ή γιατί συναίνεσες στις ορέξεις κάποιου άλλου. Γιατί είναι της μόδας. Γιατί αρκετά πια με τα δεσμά κάθε τύπου. Άλλωστε, το στίγμα δεν υπάρχει πια, ή τουλάχιστον έχει ατονήσει. Κυρίως, όμως, γιατί ξέρεις ότι στο κάτω κάτω υπάρχει το Prep (Pre–Exposure Prophylaxis/ Προφύλαξη πριν την έκθεση), το χάπι που λαμβάνεται για να μην νοσήσει κάποιος ή από κάποιον που ήδη νοσεί ως μέρος της θεραπείας του (στην Ελλάδα επιτρέπεται η συνταγογράφηση του σύμφωνα με ΚΥΑ του 2023).
Αν ζεις σε μια χώρα του Τρίτου Κόσμου, όπως λέγαμε παλιότερα, τα πράγματα αλλάζουν. Αν είσαι γυναίκα, ειδικά γυναίκα, σε μια αναπτυσσόμενη χώρα της Υποσαχάριας Αφρικής για παράδειγμα και νοσείς από AIDS γιατί δεν είχες πρόσβαση σε καμιά σχετική ενημέρωση ή γιατί έπεσες θύμα βιασμού, δεν μπορείς να κάνεις και πολλά πράγματα, πέρα από το να το κρύβεις επιμελώς. Ο άντρας σου μπορεί να έχει μεταναστεύσει και συ να έχεις τρία παιδιά από τα οποία το ένα ή περισσότερα να νοσούν από τον ίδιο ιό. Κι εσύ να χρειάζεται να κάνεις όλες τις καθημερινές εργασίες όπως το να κουβαλάς νερό ή να εξασφαλίζεις μια κάποια τροφή, να μην έχεις καμία δυνατότητα να λαμβάνεις φάρμακα, ο οργανισμός σου να εξασθενεί όλο και περισσότερο, να μην ξέρεις πού να απευθυνθείς, τελείως αναλφάβητη κι υπόλογη στην κοινότητα την οποία ανήκεις. Και να τρέμεις μήπως μαθευτεί η κατάσταση σου κι εκδιωχθείς από το χωριό στο οποίο ζεις.
Τα βασικά σου δικαιώματα ως ανθρώπινο ον, αυτά της στέγης, της τροφής, της εκπαίδευσης και της υγείας, όχι μόνο δεν έγιναν ποτέ σεβαστά, δεν ήταν καν ορατά. Όχι ότι δεν βρίσκεσαι στο περιθώριο αν ανήκεις σε μια μειονότητα της Δύσης, αν είσαι χρήστης εξαρτησιογόνων ουσιών, αν ανήκεις σε ευάλωτες οικονομικά φυλετικές ομάδες όπως οι Μαύροι ή οι Λατίνοι στις ΗΠΑ, όπου οι σχετικές έρευνες για το AIDS επικεντρώνονται ετησίως στις ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσης κι ικανοποίησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους. Ή αν ζεις ως μετανάστης ή πρόσφυγας στην Ε.Ε.. Ή αν είσαι Ευρωπαίος πολίτης χαμηλού εισοδήματος που δεν έχεις τις ίδιες δυνατότητες περίθαλψης με τα πιο εύρωστα οικονομικά στρώματα. Ούτε καν τις ίδιες δυνατότητες και δικαιώματα σε στέγαση, τροφή, εκπαίδευση, ελευθερία λόγου και έκφρασης.
Πολύ σωστά, λοιπόν, στη φετινή έκθεση του UNAIDS, του Κοινού Προγράμματος του ΟΗΕ κατά του ιού AIDS/HIV, που εξέδωσε πριν λίγες μέρες από την έδρα του στη Γενεύη, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι προκειμένου να τελειώσει η συγκεκριμένη πανδημία πρέπει να προασπιστούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Με βασικό σύνθημα το “Take the Rights path” το οποίο χάνει το σφρίγος του μεταφρασμένο στην ελληνική γλώσσα, οι επικεφαλής επικαλούνται το προφανές: όσο αρνούμαστε τα θεμελιώδη δικαιώματα σε οποιονδήποτε νοσεί ή βρίσκεται σε κίνδυνο να νοσήσει από τον ιό, τόσο πιο μακριά βρισκόμαστε από το να εκλείψει αυτός ως απειλή για την ανθρωπότητα. Κι ακόμα παραπέρα, όσο αυτά τα δικαιώματα βρίσκονται υπό αμφισβήτηση, τόσο οι κοινωνίες μας θα είναι δύο ταχυτήτων με όσα αυτό συνεπάγεται για τους ευάλωτους πολίτες τους. Στην πολυσέλιδη έκθεση, την οποία συνυπογράφουν κορυφαίες προσωπικότητες από τον πολιτικό, ιατρικό και καλλιτεχνικό κόσμο, πρώτη παίρνει τον λόγο η Winnie Byanyima, εκτελεστική διευθύντρια του προγράμματος:
Παρά την τεράστια πρόοδο που έχει σημειωθεί στην αντιμετώπιση του HIV, οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ακόμα εμποδίζουν τον κόσμο από το να τερματίσει το AIDS. Όταν κορίτσια στερούνται την εκπαίδευση. όταν υπάρχει ατιμωρησία για τη βία λόγω φύλου. Όταν οι άνθρωποι μπορούν να συλληφθούν για αυτό που είναι ή για το ποιον αγαπούν. όταν μια επίσκεψη σε υπηρεσίες υγείας είναι επικίνδυνη για τους ανθρώπους λόγω της κοινότητας από την οποία προέρχονται, το αποτέλεσμα είναι ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες HIV που είναι απαραίτητες για να σώσουν τη ζωή τους και να τερματίσουν την πανδημία του AIDS. Για να προστατεύσουμε την υγεία όλων, πρέπει να προστατεύσουμε τα δικαιώματα όλων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που το πρόγραμμα έχει στη διάθεση του, από τα 39,9 εκατομμύρια ανθρώπων που ζουν με το AIDS, τα 9.3 ακόμα δεν έχουν πρόσβαση σε θεραπείες που θα μπορούσαν να τους σώσουν τη ζωή. Πέρυσι, 630.000 άνθρωποι πέθαναν από ασθένειες που σχετίζονται με αυτό και σημειώθηκαν 1,3 νέες επιμολύνσεις ανά τον κόσμο. Για να μειωθούν αυτοί οι αριθμοί, είναι απαραίτητο να έχουν πρόσβαση σε σωτήριες θεραπείες όλοι ανεξαιρέτως, χωρίς να φοβούνται. Η ποινικοποίηση και ο στιγματισμός συμβάλλουν στον υψηλό αριθμό κρουσμάτων, ειδικά σε απομονωμένες κοινότητες.
Παρά το ψήφισμα για την επιτάχυνση της προόδου και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων με στόχο να πάψει το AIDS να αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία μέχρι το 2030, το οποίο υπέγραψαν τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ το 2021 στη Νέα Υόρκη, σε 63 χώρες οι συναινετικές ομοφυλοφιλικές σχέσεις είναι ακόμα ποινικοποιημένες. Εκεί παρατηρείται πως οι επιμολύνσεις από AIDS, μεταξύ ομοφυλόφιλων ανδρών ή ανδρών που κάνουν σεξ με άλλους άνδρες, αυτές είναι πέντε φορές συχνότερες απ’ ό,τι συμβαίνει σε χώρες που δεν κάνουν τέτοιες διακρίσεις. Κι αυτό γιατί οι σχετικοί νόμοι εμποδίζουν τους ανθρώπους από το να αναζητήσουν ενημέρωση, να κάνουν τα ανάλογα τεστ και τις θεραπείες όπου χρειάζεται. Αν αυτό το σεξουαλικό δικαίωμα γινόταν σεβαστό, αντί να προκαλεί φόβο, οι ίδιοι άνθρωποι θα είχαν εξασφαλισμένο και το δικαίωμα στην υγεία. «Γνωρίζω το αίσθημα της ντροπής και τι αυτό μπορεί να προκαλέσει», γράφει στην ίδια έκθεση ο τραγουδιστής Έλτον Τζον. «Η επιστήμη, η φαρμακοβιομηχανία και η τεχνολογία μπορούν να μας δείξουν το Τι πρέπει να γίνει για να σταματήσει το AIDS. Αλλά η συμπερίληψη, η ενσυναίσθηση και η συμπόνοια το Πώς».
Η επιστήμη, όντως, έχει κάνει άλματα στην αντιμετώπιση αυτής της διαχρονικής πανδημίας και μία από τις φονικότερες της σύγχρονης εποχής (γιατί περί αυτού πρόκειται). Μια ενέσιμη μορφή του Prep άρχισε σχετικά πρόσφατα να διατίθεται σε χώρες της Αφρικής, ανεβάζοντας τον πήχη των προσδοκιών. Στο 25ο Διεθνές Συνέδριο για το AIDS που διοργανώθηκε στο Μόναχο από την IAS τον περασμένο Ιούλιο, το Prep είχε τη θέση που του αρμόζει. Αλλά η φαρμακευτική ουσία που έκλεψε την παράσταση, ήταν η λενακαπαβίρη (lenacapavir) που διατίθεται στην αγορά με την εμπορική ονομασία Sunlenca από την φαρμακευτική εταιρεία Gilead. Πρόκειται για ένα αντιικό το οποίο χορηγείται με δύο υποδόριες ενέσεις το χρόνο. Δεν είναι εμβόλιο, αν και μοιάζει. Έχει εγκριθεί ως θεραπεία, αλλά όχι από οποιονδήποτε ρυθμιστικό φορέα. Είναι διαθέσιμο στο ισπανικό δημόσιο σύστημα υγείας από τον περασμένο Μάιο κι έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να αποτρέψει το 100% των νέων λοιμώξεων στις γυναίκες εάν χρησιμοποιηθεί προληπτικά ως προφύλαξη. Τα ίδια αποτελέσματα υπήρξαν και σε δοκιμές που πραγματοποιήθηκαν στη Νότια Αφρική και την Ουγκάντα.
Αν αυτά τα αποτελέσματα επαληθευτούν και σε άλλες ομάδες, τότε μιλάμε για μια ιστορική στιγμή για την αντιμετώπιση του HIV. Ένα ορόσημο στον αγώνα εναντίον του: με την προφυλακτική χρήση της ουσίας, θα μπορούσε αυτός ακόμα και να εξαλειφτεί. Μόνο που αυτή την στιγμή κοστίζει γύρω στις 20.000 ευρώ στην Ισπανία και τις 39.000 στις ΗΠΑ. Γι’ αυτό κι οι οργανισμοί, αντιλαμβανόμενοι την σπουδαιότητα του, κάνουν έκκληση στην Gilead να ρίξει την τιμή. Αρκετές ΜΚΟ και φορείς της κοινωνίας των πολιτών διαδήλωσαν στο συνέδριο της IAS ζητώντας της να διευκολύνει την καθολική χρήση του φαρμάκου της. Η εταιρεία με τη σειρά της, επανέλαβε τη δέσμευση της σε κοινότητες που έχουν πληγεί από τον ιό HIV κι ότι «έχει αναπτυχθεί μια στρατηγική για να επιτραπεί η ευρεία και βιώσιμη πρόσβαση στο φάρμακο παγκοσμίως». Βέβαια, είναι σύνηθες να φτάνουν τέτοια φάρμακα σε φτωχότερες χώρες υπό ευνοϊκές συνθήκες μέσω λύσεων όπως οι λεγόμενες «εθελοντικές άδειες», αλλά αυτό σημαίνει ότι χώρες μεσαίου εισοδήματος, για παράδειγμα η Βραζιλία, η Μαλαισία, η Ταϊλάνδη και το Περού, τείνουν να μένουν εκτός αυτών των αδειών (σύμφωνα με ανακοίνωση του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Salud por Derecho που εδρεύει στη Μαδρίτη).
Στο ίδιο συνέδριο, η UNAID χαρακτηρίζοντας την λενακαπαβίρη κομβικό σημείο στην αντιμετώπιση του ιού και τονίζοντας το επείγον της χρονικής συγκυρίας, καλεί την Gilead να δράσει άμεσα όχι μόνο μειώνοντας την τιμή, αλλά κυρίως δίνοντας την άδεια σε άλλες φαρμακευτικές εταιρείες για την παραγωγή γενόσημων. Σύμφωνα με την ανακοίνωσή της, είναι ο μόνος τρόπος να ωφεληθούν όλες οι χώρες και κυρίως εκείνες στις οποίες ζουν οι περισσότεροι άνθρωποι που αυτή την στιγμή απειλούνται από τον ιό. Επαναλαμβάνοντας ότι μόνο έτσι θα μειωθούν το στίγμα κι οι διακρίσεις που υφίστανται γυναίκες και κορίτσια, άντρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άλλους άντρες, σεξεργάτες και σεξεργάτριες, άνθρωποι που κάνουν χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών, άνθρωποι που ανήκουν σε φτωχότερα στρώματα. Η λενακαπαβίρη πρέπει να φτάσει σε όλους. Κι αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν η Gilead συμβαδίσει με αυτή την επιτακτική ανάγκη, την προάσπιση των δικαιωμάτων και του τελευταίου ανθρώπου στον κόσμο.
Όλα αυτά μοιάζουν να είναι το πιο γνήσιο woke πράγμα που πέρασε από μπροστά μας το τελευταίο διάστημα -εφόσον συμφωνούμε ότι η περίφημη Woke κατάσταση δεν είναι τίποτα άλλο από αυτό ακριβώς: να είσαι σε επιφυλακή για να αναγνωρίζεις την οποιαδήποτε παραβίαση κάθε δικαιώματος, κάθε ανθρώπου, να αντιλαμβάνεσαι πότε κάποιος απειλείται σε αυτό το επίπεδο και να είσαι σε πλήρη ετοιμότητα ώστε να τον προστατεύσεις. Και δεν θα μπορούσε να λείπει αυτή η αναφορά σε μια παγκόσμια μέρα για την καταπολέμηση του AIDS, έναν ιό που στιγμάτισε ολόκληρες κοινωνικές ομάδες επί δεκαετίες και τους στέρησε τα βασικά τους δικαιώματα, αν εν έτει 2024 τόσο η «μόδα» του woke που οδηγεί σε αμφιλεγόμενες προσεγγίσεις, όσο κι η antiwoke ρητορική δεν αποπροσανατόλιζαν την κοινή γνώμη από τα πραγματικά προβλήματα στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και το να επικρατεί μια τέτοια σύγχυση ή μια τέτοια πόλωση ενώ συγχρόνως βρισκόμαστε σε μια εποχή που οι ιατρική πρόοδος μπορεί να εξαλείψει το στίγμα, αν όχι το ίδιο το AIDS, είναι το λιγότερο αναχρονιστικό. Αν όχι, καταστροφικό. Άνθρωποι κατηγοριοποιούνται εκ νέου, χλευάζονται, προσπάθειες δεκαετιών τσουβαλιάζονται, μόνο και μόνο για να ξεστομίσουμε μερικά τσιτάτα στο μικρό μας οικοσύστημα ή να αυτοπροσδιοριστούμε έτσι επιπόλαια μέχρι την επόμενη «ατζέντα» που θα μας συνεπάρει ή θα μας εξαγριώσει με τα κελεύσματα της.
Στοιχεία ΕΟΔΥ για το πρώτο δεκάμηνο του 2024:
- Διαγνώστηκαν και καταχωρίστηκαν στο Εθνικό Μητρώο HIV, 550 περιστατικά HIV λοίμωξης (5,3 ανά 100.000 πληθυσμού), εκ των οποίων τα 425 (77,3%) αφορούσαν σε άνδρες και τα 125 (22,7%) σε γυναίκες.
- Η προεξάρχουσα ηλικιακή ομάδα είναι τα 30-39 έτη.
- Έχουν καταγραφεί 21.199 περιστατικά HIV λοίμωξης (82% άνδρες), εκ των οποίων 4.746 έχουν εμφανίσει AIDS και 3.574 έχουν αποβιώσει.
- 11.329 άτομα με HIV λοίμωξη έλαβαν αντιρετροϊκή θεραπεία.
- Τα υψηλότερα ποσοστά καθυστερημένης διάγνωσης σημειώθηκαν στα ετεροφυλόφιλα άτομα (62,5%), στους χρήστες ενδοφλέβιων εξαρτησιογόνων ουσιών (66,7%) και στα άτομα ηλικίας 40-49 και 50+ ετών (60,3% και 68,6%, αντίστοιχα), και τα χαμηλότερα στους άνδρες που έχουν σεξουαλικές επαφές με άνδρες (41,9%) και στα άτομα ηλικίας 25-29 ετών (41,9%).
- Συχνότερος τρόπος μόλυνσης ήταν η σεξουαλική επαφή. Αυξημένο το ποσοστό των νέων διαγνώσεων με ακαθόριστο τρόπο μόλυνσης (37,4% των νέων διαγνώσεων που ξεπερνά σε συχνότητα την απροφύλακτη σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών).
- Καταγράφηκαν δύο περιστατικά κάθετης μετάδοσης, ηλικίας 15 και 22 ετών, τα οποία είχαν μολυνθεί κατά τη γέννησή τους σε χώρα του εξωτερικού.
